Hoogsensitiviteit

Hoogsensitiviteit, ook wel hooggevoeligheid genoemd, wordt niet altijd goed begrepen. Vaak wordt dit begrip geassocieerd met 'zweverigheid' of verlegen gedrag waar een kind wel overheen groeit. Maar wat is hoogsensitiviteit dan eigenlijk wel?

Hoogsensitief is een term die geïntroduceerd is door de Amerikaanse psycholoog Elaine N. Aron. Zij noemt twee aspecten die  kenmerkend zijn voor een hoogsensitief kind.

  • de neiging veel op te merken
  • diep reflecteren alvorens te handelen

Uit onderzoek is gebleken dat 15-20% van de mensen deze eigenschap bezit.


Hoogsensitieve kinderen verwerken hun indrukken complexer dan anderen. Je kunt dit vergelijken met een sorteermachine.
Een hoogsensitief persoon sorteert prikkels in tien varianten terwijl iemand anders slechts twee of drie varianten waarneemt. Hoogsensitieve kinderen nemen dan ook allerlei subtiele nuances waar, die anderen missen. Waar een ander niet bij stilstaat of zelfs van geniet - zoals harde muziek of drukke menigten, indringende sirenes, felle lichten, vreemde geuren en winkelchaos - kan bij een hooggevoelig persoon een heftige reactie geven. Doordat hoogsensitieve kinderen veel waarnemen, herkennen ze de kleinste veranderingen en details. Ze observeren voortdurend en kijken het liefst eerst de kat uit de boom. Om een nieuwe situatie goed te kunnen overzien, bekijken ze eerst alles vanaf een veilige afstand en een veilige plaats. Pas als ze vertrouwd zijn met de situatie, nemen ze actief deel.

Sociale interactie
Ook op het gebied van sociale contacten zijn hoogsensitieve kinderen oplettend. Ze weten bijvoorbeeld nog steeds precies te benoemen wat er in een bepaalde situatie gebeurd is, ook al is dat al lang geleden. Op school observeren hoogsensitieve kinderen bijvoorbeeld nauwkeurig welke kinderen de neiging hebben om fel te reageren. Ze weten vervolgens precies wat ze bij deze kinderen beter kunnen laten om niet zelf met die felle reactie geconfronteerd te worden. 

Angst
Door de combinatie van de neiging veel dingen op te merken en diep te reflecteren alvorens te handelen kan een hoogsensitief kind angstig lijken. Wanneer op school verteld wordt over een heftige storm in Frankrijk waarbij caravans geraakt werden door vallende bomen en een persoon daardoor is overleden, denkt het kind daar diep over na en betrekt het gebeuren op zijn eigen situatie. 's Avonds in bed komen de tranen. Het kind wil niet op vakantie, want 'stel je voor dat ook op onze caravan een boom valt, zijn we dan allemaal dood?'.

Intuïtie
Erg gevoelige kinderen hebben vaak een grotere intuïtie dan anderen. Ze voelen iets wat anderen niet kunnen waarnemen en nemen bijna onbewust waar wat in de persoon tegenover hem omgaat. Het werkt soms als een 6e zintuig, een soort open verbinding naar een andere wereld die voor minder sensitieve mensen gesloten lijkt. Sensitieve kinderen reageren ook heftiger op pijn en lichamelijk ongemak. Zij hebben dan ook vaker iemand nodig die ze gerust stelt.

Emotioneel
Hoogsensitieve kinderen koppelen een sterke emotionele beleving aan de dingen die ze opmerken. Ze kunnen indrukken pas 'plaatsen' wanneer ze weten wat deze gevoelsmatig voor hen betekenen. Iedere indruk lijkt iets los te maken. Dit kan vreugde, verdriet, afschuw, schrik, angst, verbazing, verwondering of iets anders zijn. Daarom zoeken ze indrukken op en halen deze diep naar binnen, door ze tot een onderdeel van hun innerlijke beleving te maken. Maar te veel indrukken achter elkaar, of een te heftige indruk ineens, kan tot uitputting leiden. Het kind raakt zo vol, dat het minder goed gaat functioneren. Er ontstaat dan 'overprikkeling'. Dit kan zich uiten in teruggetrokken of juist heel druk gedrag, woedeaanvallen, hangerigheid, op zichzelf willen zijn, huilen, boosheid of concentratieproblemen.

Ook scholen krijgen steeds meer te maken met hoogsensitieve kinderen en veel leerkrachten vragen zich af welke aanpassingen mogelijk zijn. Ouders zitten tegelijkertijd met vragen over de omgang met hun hoogsensitieve kind thuis en op school. Kinderen worden hierdoor niet erkend en behandeld op de manier zoals zij dit juist nodig hebben.

 

Hieronder volgt de lijst van kenmerken, zoals het 'Landelijk informatiepunt Hoogsensitieve Kinderen' (LISK) die hanteert. De lijst is onderverdeeld in vier categorieën. Bij hoogsensitieve kinderen herkennen we kenmerken uit alle vier categorieën. De kenmerken staan in relatie tot elkaar en hebben dus vooral betekenis in hun onderlinge samenhang. Daarmee ontstaat een beeld van hoogsensitiviteit dat in een kind herkenbaar moet zijn. Voldoen aan slechts enkele kenmerken is dus niet genoeg om te kunnen spreken van hoogsensitiviteit.

Kenmerken op lichamelijk gebied: het fysieke lichaam, inclusief de zintuigen

  • veel zien, kleine veranderingen waarnemen
  • graag 'langs de kant' staan om te observeren
  • scherp horen, bijvoorbeeld geluiden snel 'hard' noemen
  • geïrriteerd door kleine ongemakken, zoals natte mouw of labeltjes in kleding
  • intens reageren op lichamelijke pijn
  • geur- en smaakverschillen
  • gevoelige ogen, bijvoorbeeld licht snel 'fel' noemen

 

Kenmerken op emotioneel gebied: gevoelens, omgang met anderen

  • aanvoelen van stemmingen en emoties
  • zich snel zorgen maken
  • toetrekken naar kinderen die enigszins buiten de groep vallen
  • behoefte hebben aan een rustige omgeving met niet te veel mensen
  • moeite hebben met veranderende omstandigheden
  • kwetsbaarheid van anderen zien en begrijpen
  • tijd nodig hebben om aan een nieuwe situatie of omgeving te wennen
  • groot inlevingsvermogen in de gevoelens van anderen
  • niet van verrassingen houden
  • op jonge leeftijd al in staat zijn tot zelfreflectie
  • niet in het middelpunt van de belangstelling willen staan

 
Kenmerken op mentaal gebied: denken, leren, informatieverwerking

  • een goed geheugen hebben
  • voor de leeftijd over een grote woordenschat beschikken
  • snel van de ene gedachte naar de andere associëren
  • diepzinnige vragen stellen
  • eindeloos willen weten 'waarom'
  • resultaten van rekenen blijven achter bij de rest van de vakken
  • een goed gevoel voor vreemde talen hebben, maar die graag in de praktijk leren via conversatie (liever dan uit een boekje)
  • kennis op school niet letterlijk willen/kunnen reproduceren, maar liever creatief toepassen
  • moeite hebben met structureren en organiseren
  • een hekel hebben aan oefenen en herhalen
  • dichtklappen of zenuwachtig worden bij feitelijke, gesloten vragen
  • liever belevend lezen dan begrijpend lezen

 

Kenmerken op spiritueel gebied: besef van een zingevende context, eventueel vallend buiten de grenzen van het direct waarneembare

  • eigen wijsheid, heel gericht de eigen weg volgen
  • vol levenslust, heel blij en enthousiast kunnen zijn
  • zeer hechten aan de waarheid
  • gericht zijn op liefde en vrede
  • diep nadenken over levensvragen
  • sterke binding hebben met de natuur (planten, dieren)
  • blijk geven van respect voor het leven en voor andere mensen
  • wat tegenover elkaar staat tot harmonie (willen) brengen ('mediator')

Sommige kinderen geven blijk van paranormaal-spirituele kenmerken. Deze kenmerken zijn niet karakteristiek voor alle hoogsensitieve kinderen, maar kunnen bij enkele van hen wel overduidelijk aanwezig zijn.

  • geesten of entiteiten ervaren
  • communiceren met elfjes, kabouters enz.
  • telepathische vermogens bezitten
  • gebeurtenissen voorzien
  • licht en kleuren (aura's) waarnemen
  • herinneringen aan vorige levens hebben


Bron: Landelijk informatiepunt Hoogsensitieve Kinderen (www.lihsk.nl)


Wil je meer weten over hooggevoeligheid? Of wil je dat je kind hier beter mee om leert gaan? Neem dan gerust contact op met Prascana.